Deklinabidea

Deklinabidea
Kasu desberdinak adierazteko, erdaraz preposizioez baliatzen dira; euskaraz, berriz, atzizkiak erabiltzen ditugu, hitzei loturik. Hau da, euskaraz atzizkien bidez deklinatzen dira hitzak, kasu-atzizkien bidez, eta horiek izendatzeko, kasu bakoitzaren galdetzaileak erabiltzen ditugu.
 * SARRERA **

Forma mugatuak (singularra eta plurala) pertsona edo gauza mugatuak edo ezagunak direnean erabiltzen dira. Mugagabea, berriz, izendatzen duguna ez-zehatza edo ezezaguna denean erabiliko dugu.
 * MUGATUAK ETA MUGAGABEA **

// Hamabi ikaslek egin dute matrikula // (mugagabea)

// Hamabi ikasleek egin dute matrikula  // (mugatua plurala)


 * Mugagabea erabili... **
 * Zer, zein, zenbat galdetzaileekin. ** Adibideak **
 * Edozein, zenbait, makina bat, honenbeste, edozer... determinatzaile zehaztugabeekin. ** Adibideak **
 * Asko, gutxi, batzuk, gehiago, gutxiago... determinatzaile zehaztugabeekin. ** Adibideak **

**Mugagabea eta aditza** Aditza singularrean zein pluralean joka daiteke.

// Irakasgai berri asko emango **da/dira** //

// Zenbait langileri proposamena gaizki iruditu **zaio/zaie** //

**Mugatua erabili...**
 * Izenburu, errotulu, titulu eta antzekoetan.

// FILOSOFIA ETA HEZKUNTZA ZIENTZIEN FAKULTATEA //

// IKASLEEN EBALUAZIOA HITZALDIA //

// LEHEN ZIKLO OSOAREN EGOKITZAPENA KAPITULUA //

// Mari Luz Otegi, trebakuntzako buruzagi**a**, bisitan etorri da //
 * Aposizio gisa (edo koma artean) jartzen diren hitzetan.

// Hau poz**a**! //
 * Honako hauek bezalako harridurazko esaldietan:

// Zein ederr**a**! //


 * Deklinabidearen taula **


 * BAT/BATZUK DEKLINABIDEA **


 * Bat/batzuk deklinabide osoa **


 * Euskaltzaindiaren 12. araua **

**Mugatuko formak** : 'bat' bakarrik agertzen denean (hau da, aurrean izenik ez duela) eta ondoren 'beste' agertzen denean. //**Bata** ona da, baina **bestea** txarra//

//**Batak** edo **besteak** irabazi, berdin zait//

//**Batari** nahiz **besteari** emateko// Bestela, **mugagabea** erabiltzen da.

// **Batek** esan zidan. //

// Zahar **bati** entzun nion. //

Leku-denborazko kasuetan (NON, NOIZ, NONGO...) forma berak erabiltzen dira mugagabean eta mugatuan.


 * HIRU/LAU DEKLINABIDEA **


 * Hiru/lau deklinabide osoa **


 * Euskaltzaindiaren 8. araua **

**Hiru** eta **lau** izenak direnean, bokalez bukatzen diren gainerako izenak bezala deklinatzen dira.

// **Hiruak** eta **lauak** oso ongi marrazten ditu, baina gainerako zenbakiak ez ditu ikasi oraindik. //

Izenordainaren funtzioa dutenean, berriz, taulan ageri diren bezala deklinatzen dira.

// **Hiru** (mugagabea) zuzendari berri etorri dira eta **hirurak** (mugatua) euskal hiztunak dira. //

// **Lauri** (mugagabea) deitu genien ideia azaltzeko eta **laurei** (mugatua) oso ondo iruditu zitzaien. //

Laukiko formak **hiru** eta **lau** zenbakiei bakarrik dagozkie eta ez **hamahiru**, **hamalau**, **hogeita hiru**, **hogeita lau** eta gainerakoei, hauen pluraleko deklinabidea **hamahiruak**, **hogeita hiruak**, **hamalauak**, **hogeita lauak**, etab. baitira.

//Atzoko **hirurak** etorri ziren, baina beste **hamahiruak** etxean gelditu ziren.//

> > **Diosala egiteko** hitzak dira, "ongi ibili" edo "ongi joan" bezala. **Ez da egokia**, beraz **mugatzailea** eranstea. > > ** // *Ongi etorria(k)! // ** > > Hala ere, **izen edo atributu gisan** ere joka dezake; horrelakoetan **onartzen du mugatzailea**.
 * KONTUZ IBILTZEKO ZENBAIT KASU **
 * ** Ongi etorri! **

// Sekulako ongi etorri**a** antolatu genion //

// Zaretela ongi etorri**ak**! //


 * Euskaltzaindiaren 33. araua **

> > Zenbait aditz berezik **mugagabea** eskatzen du. Hona hemen honela jokatzen duten ohikoenen zerrenda:
 * ** Bihurtu bezalako aditzak. **



> //**Ordezkari** aukeratu dute// > //**Lehendakari** izendatuko dute// > //**Irakasle** joan da herri txiki batera//
 * Hortaz, aditzaren predikatu osagarriak **mugagabea** izan behar du. //Ura **ardo** bihurtu zuen//
 * **Bihurtu** aditzaren kasuan predikatu osagarri horrek **ingurukariren bat daramanean** (adjektiboa, izenlaguna...), **artikulua** eskatzen du. Hala ere, ez ahaztu kasua **beti NOR edo ZER** izango dela.

//Emakumerik argien**a** bihurtu zara.//

//Ura ardo beltz ederr**a** bihurtuko luke.//
 * Euskaltzaindiaren 40. araua **